ตั้งค่า ฟิลาเมนต์ ม้วนใหม่: temp tower, flow, retraction, volumetric speed

ม้วนใหม่มาถึง ป้ายข้างกล่องบอกว่า “PETG 230–250 °C” แล้วก็จบ ค่าในโปรไฟล์ของ slicer เป็นค่ากลาง ๆ ที่ผู้ผลิตเครื่องตั้งไว้ให้พิมพ์ได้ ไม่ใช่ค่าที่ดีที่สุดสำหรับเส้นม้วนนี้บนเครื่องของเรา บทนี้คือลำดับทดสอบ 4 ขั้นที่ใช้เวลาราวหนึ่งเย็น แล้วได้โปรไฟล์ที่พิมพ์ซ้ำได้ทั้งม้วน

ตัวเลขในบทอ้างอิงเครื่อง FDM หัว 0.4 mm ชั้น 0.2 mm และใช้ชื่อค่าตาม OrcaSlicer กับ PrusaSlicer (Bambu Studio ใช้ชื่อเดียวกับ Orca เกือบทั้งหมด)

ก่อนเริ่ม: 3 อย่างที่ต้องพร้อม

• ฟิลาเมนต์แห้ง ม้วนชื้นทำให้ผลทดสอบทุกขั้นเพี้ยน ถ้าม้วนเปิดทิ้งไว้นาน อบก่อน (ดูบทถัดไป)
• หัวฉีดสะอาดและขันแน่น คราบเก่ารอบหัวทำให้เกิดเส้นใยที่ไม่เกี่ยวกับค่าใด ๆ
• extruder ถูก calibrate แล้ว (E-steps / rotation distance) เครื่องยุคใหม่ตั้งมาจากโรงงานถูกอยู่แล้ว ไม่ต้องยุ่ง

ทำไมต้องเรียงลำดับ

คู่มือ calibration ของ OrcaSlicer แนะนำลำดับ: อุณหภูมิ → max volumetric speed → pressure advance → flow ratio → retraction เหตุผลคืออุณหภูมิกำหนดความหนืดของพลาสติก ค่าที่เหลือทุกตัววัดบนความหนืดนั้น ถ้าเปลี่ยนอุณหภูมิทีหลัง ต้องวัดใหม่หมด บทนี้ข้าม pressure advance ไว้ก่อน เพราะเครื่องรุ่นใหม่หลายรุ่น calibrate ให้เองในเฟิร์มแวร์ และบทความเรื่องความเร็วจะพูดถึงต่างหาก

ทดสอบทีละค่า เปลี่ยนทีละอย่าง ถ้าเปลี่ยนสองค่าพร้อมกันแล้วดีขึ้น จะไม่รู้ว่าค่าไหนช่วย

ขั้นที่ 1: temperature tower

หอคอยที่แต่ละชั้นพิมพ์คนละอุณหภูมิ ลดลงทีละ 5 °C จากบนลงล่าง ช่วงเริ่มต้นที่ใช้กันทั่วไป

วัสดุ	ช่วงที่ทดสอบ
PLA	190–230 °C
PETG	220–260 °C

ABS/ASA และวัสดุอื่นดูช่วงจากฉลากข้างม้วน แล้วทดสอบกว้างกว่าฉลากข้างละ 5–10 °C

ใน OrcaSlicer: เมนู Calibration → Temperature ใส่ค่าเริ่ม/จบ/ขั้น โปรแกรมจะสร้างหอคอยพร้อม G-code เปลี่ยนอุณหภูมิให้เอง ใน PrusaSlicer ต้องใส่ M104/M109 ใน “Before layer change G-code” เอง หรือโหลดโมเดลที่มีโค้ดเตรียมไว้แล้วจาก Printables

ดูอะไรในแต่ละชั้น: เส้นใย (stringing), การยึดชั้น, ส่วนยื่น (overhang), สะพาน (bridge) และผิว กฎกว้าง ๆ คืออุณหภูมิต่ำลดเส้นใยแต่ชั้นยึดกันอ่อนลง อุณหภูมิสูงชั้นยึดดีแต่ส่วนยื่นย้อย ถ้าหลายชั้นดูดีพอกัน เลือกกลางช่วง ถ้าตั้งใจพิมพ์เร็ว เลือกค่อนไปทางสูง

ขั้นที่ 2: max volumetric speed

ค่านี้คือปริมาณพลาสติกสูงสุดที่ hotend ละลายได้ทัน หน่วย mm³/s เป็นเพดานที่ slicer ใช้ลดความเร็วให้อัตโนมัติเมื่อเส้นหนาหรือกว้างเกิน ค่าอ้างอิงจาก Prusa Knowledge Base

วัสดุ	ช่วงทั่วไป (mm³/s)
PLA	12–20
PETG	8–15
ABS / ASA	10–16
Nylon (PA)	8–12
PC	6–10
TPU	2–5

ตัวเลขจริงถูกจำกัดด้วย hotend อีกชั้น: hotend มาตรฐานอย่าง E3D V6 อยู่ราว 8–12 mm³/s หัวแบบ high-flow (CHT) 20–35 mm³/s ค่าที่ใช้ได้คือค่าที่ต่ำกว่าระหว่างวัสดุกับ hotend

วิธีทดสอบใน OrcaSlicer: Calibration → Max flowrate ค่าเริ่มต้น start 5, end 20, step 0.5 โปรแกรมพิมพ์ชิ้นงานที่ไหลเพิ่มขึ้นตามความสูง พิมพ์เสร็จหาความสูงที่ผิวเริ่มพัง (เส้นขาด ด้าน ผิวเงาเปลี่ยนเป็นด้าน) แล้ววัดด้วยเวอร์เนีย

ตัวอย่าง: ผิวเริ่มพังที่ความสูง 19 mm

1. ค่าดิบ = 5 + (19 × 0.5) = 14.5 mm³/s
2. คู่มือแนะนำลดลง 10–20% เพราะการทดสอบไม่มี retraction และไม่มีจุดอับ: 14.5 × 0.85 ≈ 12.3 → ตั้ง 12 mm³/s
3. ความเร็วสูงสุดที่ได้จริงกับเส้น 0.45 mm ชั้น 0.2 mm = 12 ÷ (0.45 × 0.2) ≈ 133 mm/s ตั้งความเร็วสูงกว่านี้ slicer จะลดให้เอง

ใส่ค่าที่ Filament settings → Max volumetric speed (ใน PrusaSlicer มีสองที่: Print Settings → Speed สำหรับ hotend และ Filament Settings → Advanced สำหรับวัสดุ ใช้ค่าที่ต่ำกว่า)

ขั้นที่ 3: flow ratio (extrusion multiplier)

ตัวคูณปริมาณพลาสติกที่ฉีด PrusaSlicer เรียก Extrusion multiplier, Orca/Bambu เรียก Flow ratio ค่าตั้งต้น 1.0 ค่าที่ปรับแล้วมักอยู่ระหว่าง 0.9–1.1 ถ้าออกนอกช่วงนี้ ให้สงสัยหัวฉีดอุดหรือ E-steps ก่อน

วิธีวัด (Prusa): พิมพ์ลูกบาศก์แบบ vase mode (ผนังชั้นเดียว) วัดความหนาผนังกลางด้าน อย่างน้อย 3 จุดแล้วหาค่าเฉลี่ย

ตัวอย่าง: โปรไฟล์ตั้ง extrusion width 0.45 mm วัดผนังได้ 0.46, 0.48, 0.47 → เฉลี่ย 0.47 mm

• Extrusion multiplier ใหม่ = 0.45 ÷ 0.47 ≈ 0.957
• พิมพ์ซ้ำแล้ววัดอีกครั้ง ควรเข้าใกล้ 0.45

ข้อควรระวัง: เวอร์เนียดิจิทัลราคาถูกวัดผนังเดี่ยวได้ไม่แม่นพอ ถ้าไม่มั่นใจใช้วิธีดูด้วยตาแทน

วิธีดูด้วยตา (OrcaSlicer YOLO): Calibration → Flow rate → YOLO พิมพ์บล็อก 11 ก้อน แต่ละก้อนต่างกัน ±0.01 เลือกก้อนที่ผิวบนเรียบที่สุด ไม่มีร่องระหว่างเส้นและไม่มีสันนูน แล้วบวกค่าของก้อนนั้นเข้ากับ flow เดิม เช่น 0.98 + 0.01 = 0.99 วิธี 2 pass แบบเก่าใช้สูตร เดิม × (100 + modifier) ÷ 100

สังเกตผิดทางยังไง: ฉีดมากไป → ผิวบนขรุขระ มีพลาสติกกองตรงขอบ ชิ้นงานประกอบไม่ลง ฉีดน้อยไป → เห็นร่องระหว่างเส้นหรือระหว่างผนัง

ขั้นที่ 4: retraction

การดึงเส้นกลับตอนหัวเคลื่อนข้ามช่องว่าง เพื่อไม่ให้พลาสติกไหลออกเป็นเส้นใย ค่าที่สำคัญคือระยะดึง (length) และความเร็ว

OrcaSlicer: Calibration → Retraction test พิมพ์หอคอยที่แต่ละช่วงใช้ระยะดึงต่างกัน

ชนิด extruder	start	end	step
Direct drive	0 mm	2 mm	0.1 mm
Bowden	1 mm	6 mm	0.2 mm

พิมพ์เสร็จหาช่วงที่สะอาดที่สุด วัดความสูง แล้วค้นคำว่า Calib_Retraction_tower ใน G-code preview เพื่ออ่านค่าที่ตรงกับความสูงนั้น เลือก ค่าต่ำสุดที่สะอาด ไม่ใช่ค่าสูงสุด เพราะดึงมากเกินทำให้พลาสติกที่ละลายถูกดึงขึ้นไปในท่อเย็นแล้วอุดตัน วัสดุไหลง่ายอย่าง PLA และ ABS บางครั้ง 0.2–0.4 mm ก็พอ เส้นยืดหยุ่น (TPU) มักต้องดึงยาวกว่า

ถ้าทั้งหอคอยยังมีเส้นใยหนา: อบฟิลาเมนต์ ตรวจหัวฉีดรั่ว แล้วลดอุณหภูมิทีละ 5–10 °C ค่อยทดสอบใหม่

ขั้นสุดท้าย: บันทึกเป็นโปรไฟล์

กด save filament profile ตั้งชื่อให้รู้ว่าเป็นม้วนไหน เช่น PETG <ยี่ห้อ> ดำ 0.4 แล้วจดสรุปไว้ในช่อง notes ของโปรไฟล์ ตัวอย่างจากการทดสอบในบทนี้

ค่า	ก่อน	หลัง
อุณหภูมิหัว	245 °C (กลางฉลาก)	240 °C
Max volumetric speed	15 mm³/s (ค่าตั้งต้น)	12 mm³/s
Flow ratio	1.00	0.957
Retraction length	0.8 mm	0.6 mm

ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างการคำนวณ ไม่ใช่ค่าที่ใช้ได้กับทุกเครื่อง ม้วนเดิมสีต่างกัน หรือ lot ต่างกัน ค่า flow กับอุณหภูมิอาจเลื่อนเล็กน้อย เช็กด้วยชิ้นงานเล็ก ๆ ก่อนพิมพ์งานยาว

ค่าที่ดีคือค่าที่พิมพ์ซ้ำได้ ไม่ใช่ค่าที่สวยที่สุดครั้งเดียว ถ้าต้องจูนทุกม้วน แสดงว่าตัวแปรอื่น (ความชื้น หัวฉีดสึก) ยังไม่นิ่ง

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• ทำ retraction ก่อนอุณหภูมิ พอเปลี่ยนอุณหภูมิทีหลัง เส้นใยกลับมาหมด
• ใช้ค่า max volumetric speed ดิบจากหอคอย โดยไม่ลด 10–20% งานจริงมี retraction และมุมแคบ เลยฉีดไม่ทันเป็นช่วง ๆ
• แก้ flow เพื่อซ่อนปัญหาอื่น flow 0.85 แปลว่าอะไรผิดแน่ มักเป็นหัวอุดครึ่งหนึ่งหรือเส้นชื้น
• ลืม exit calibration mode ใน OrcaSlicer ต้องเปิดโปรเจกต์ใหม่ ไม่งั้นโมเดลถัดไปถูกใส่ G-code ทดสอบปนไป
• ทดสอบด้วยม้วนชื้น ได้ค่าที่ใช้ได้แค่วันนั้น พออบแล้วค่าเลื่อนหมด

ความปลอดภัย

หอคอยทดสอบใช้เวลาพิมพ์ไม่นานแต่หัวร้อน 190–260 °C อย่าแกะชิ้นงานจนหัวเย็น ทดสอบ ABS/ASA ในที่อากาศถ่ายเท และอยู่ใกล้เครื่องตอนทดสอบ volumetric speed ช่วงสูง ๆ เพราะเป็นช่วงที่หัวอุดได้ง่ายสุด

บทถัดไป: ฟิลาเมนต์ชื้น อบและเก็บยังไง

แหล่งข้อมูล

• OrcaSlicer Wiki: Calibration Guide (ลำดับการทดสอบ)
• OrcaSlicer Wiki: Max Volumetric Speed calibration
• OrcaSlicer Wiki: Retraction calibration
• Prusa Knowledge Base: Extrusion multiplier calibration
• Prusa Knowledge Base: Max volumetric speed