ขัด รองพื้น ทาสี งานพิมพ์ 3 มิติ: ลำดับกระดาษทราย สี อะคริลิก และ เคลือบใส
ลำดับกระดาษทรายตั้งแต่ 220 ถึงเกิน 600 ขัดน้ำ รองพื้นแบบอุดร่อง ทาสีอะคริลิกเป็นชั้นบาง เคลือบใส รอให้แห้งกี่วัน และระวังความร้อนกับ PLA
- ขัด 220 หรือ 320 ไล่รอยชั้น ตามด้วย 400 หรือ 600 หลังรองพื้นชั้นแรกใช้เบอร์ละเอียดกว่า 600
- PLA ขัดแบบเปียกเท่านั้น ความร้อนจากการเสียดสีทำให้ผิวเยิ้มเป็นก้อน
- ทาสีเป็นชั้นบาง 2–4 ชั้น เคลือบใส 1–2 ชั้น แล้วรออย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์ก่อนจับใช้งานหนัก
- อย่าเร่งสีให้แห้งด้วยความร้อน PLA ทนได้ราว 55 °C ใส่หน้ากากกันฝุ่นและไอสี ทำในที่อากาศถ่ายเท
ชิ้นงานพิมพ์ที่จะตั้งโชว์หรือให้คนจับ ทาสีแล้วดูเป็นของสำเร็จรูปได้จริง ถ้าทำเป็นลำดับ: ขัดไล่รอยชั้น พ่นรองพื้นเพื่อหาจุดบกพร่อง ขัดอีกรอบ ทาสีเป็นชั้นบาง แล้วเคลือบใส ความผิดพลาดส่วนใหญ่มาจากการข้ามขั้น หรือรีบจนสีไม่แห้ง
บทนี้ต่อจากทำผิวงานพิมพ์ให้เนียน ซึ่งพูดเรื่องลดรอยชั้นใน slicer และ vapor smoothing ไว้แล้ว ที่นี่ลงรายละเอียดฝั่งงานมือ: ขัด รองพื้น สี และเคลือบ
เตรียมตั้งแต่ตอนพิมพ์
ขัดกินเนื้อ ถ้ารู้ว่าจะทาสี ตั้งผนัง (perimeter) อย่างน้อย 3 เส้น ไม่งั้นขัดทะลุถึง infill ชั้นบางลงอย่าง 0.12–0.16 mm ช่วยลดงานขัดได้มาก ชิ้นที่มีหลายส่วนต่างสีกัน พิมพ์แยกแล้วทาสีแยกก่อนประกอบง่ายกว่าบังเทป (ดูบทต่อชิ้นงาน)
ลำดับกระดาษทราย
| ขั้น | เบอร์ | ทำอะไร |
|---|---|---|
| 1. ไล่รอยชั้นและรอย support | 220 หรือ 320 | ขัดเป็นวงเล็ก ๆ ไม่ไล่ตามแนวชั้น |
| 2. ลบรอยขัดหยาบ | 400 หรือ 600 | ผิวด้านสม่ำเสมอ ไม่เห็นรอยข่วนลึก |
| 3. หลังรองพื้นชั้นแรก | ละเอียดกว่า 600 | ขัดเฉพาะจุดที่รองพื้นเผยให้เห็นว่ายังไม่เรียบ |
| 4. ระหว่างชั้นสี (ถ้าต้องการผิวเงามาก) | เบอร์ละเอียดที่สุดที่มี ขัดน้ำ | ลบฝุ่นและเม็ดที่ติดผิว |
ตัวเลขนี้ตามคู่มือการทาสีงานพิมพ์ของ Formlabs ซึ่งตรงกับที่คนทาสีโมเดลใช้กัน
ขัดน้ำ (wet sanding) ใช้กระดาษทรายกันน้ำ จุ่มน้ำแล้วขัด น้ำพาเศษออก กระดาษไม่ตัน และฝุ่นไม่ฟุ้ง สำหรับ PLA ต้องขัดน้ำเท่านั้น ตามคำแนะนำของ Prusa เพราะ PLA นิ่มที่อุณหภูมิต่ำ ความร้อนจากการเสียดสีทำให้ผิวเยิ้มเป็นก้อนเหนียวแทนที่จะเรียบ อย่าใช้เครื่องขัดไฟฟ้าความเร็วสูงกับ PLA
ขัดเสร็จ ล้างด้วยน้ำและแปรงนุ่ม ปล่อยแห้งสนิท แล้วค่อยเช็ดด้วยผ้าเก็บฝุ่น (tack cloth) ถ้าเช็ดตอนยังเปียก ขี้ผึ้งในผ้าจะไม่ทำงาน
รองพื้น: หาจุดบกพร่องก่อนลงสี
รองพื้นทำสองหน้าที่ ให้สีเกาะ และเผยรอยที่มองไม่เห็นบนพลาสติกสีเดียว รองพื้นสีเทากลางทำให้รอยชั้นและรอยขัดโผล่ชัด
- รองพื้นแบบพ่น เคลือบได้เรียบสม่ำเสมอเร็ว เหมาะกับทั้งชิ้น
- รองพื้นแบบทาพู่กัน เหมาะกับแต้มซ่อมจุดเล็ก
- รองพื้นอุดร่อง (filler primer) เนื้อหนา อุดรอยชั้นตื้น ๆ ได้ แต่ยิ่งหนายิ่งกลบรายละเอียด
ลำดับ: พ่นบาง ๆ หนึ่งชั้น รอแห้งตามฉลาก ส่องหาจุดบกพร่อง รอยลึกอุดด้วยพัตตี้ (putty) บาง ๆ ขัดเบอร์ละเอียดกว่า 600 ล้างฝุ่น แล้วพ่นชั้นสุดท้าย เลือกรองพื้นที่ระบุว่าใช้กับพลาสติก และถ้าทำได้ใช้ระบบเดียวกับสีที่จะทา
ทาสีอะคริลิก: บางหลายชั้นดีกว่าหนาชั้นเดียว
สีอะคริลิกเป็นตัวเลือกที่ใช้กันมากที่สุดสำหรับงานพิมพ์ ใช้ได้ทั้งพ่นสเปรย์ พู่กัน และแอร์บรัช
- สีพื้น (undercoat) 2–4 ชั้นบาง ชั้นแรกยังเห็นรองพื้นทะลุได้ ไม่ต้องรีบให้ทึบ
- หลังได้ชั้นที่ทึบแล้ว พักราว 20–30 นาที
- สีทับหน้า (topcoat) ถ้าต้องการ 1–2 ชั้นบาง ๆ
- เคลือบใส (clear coat) 1–2 ชั้นบางและสม่ำเสมอ ปกป้องสีจากรอยนิ้วและรอยขีด เลือกเงา กึ่งเงา หรือด้านตามงาน
สเปรย์ให้ดูระยะพ่นและเวลาพ่นซ้ำจากข้างกระป๋องยี่ห้อนั้น พ่นทีละน้อยแล้วรอ ดีกว่าพ่นค้างจนเปียกเยิ้ม
สีที่ดูแห้งแล้วยังไม่แข็งเต็มที่ ให้ชิ้นงานพักอย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์ก่อนจับหรือใช้งานหนัก ระหว่างนั้นจับด้วยถุงมือและเบามือ
ตัวอย่าง: ตารางทาสีโมเดลสูง 12 cm
สมมติพิมพ์ PLA ชั้น 0.16 mm ผนัง 3 เส้น เวลาแห้งของรองพื้นและสีให้ดูจากฉลาก ตัวเลขด้านล่างเป็นตัวอย่างวางแผน
| วัน | ขั้น | เวลาโดยประมาณ |
|---|---|---|
| วันที่ 1 เช้า | ขัดน้ำ 320 → 600 ล้าง ปล่อยแห้ง | 45 นาที + รอแห้ง |
| วันที่ 1 บ่าย | รองพื้นชั้นแรก รอแห้งตามฉลาก ส่อง อุดพัตตี้ | 30 นาที + รอแห้ง |
| วันที่ 2 | ขัดเบอร์ละเอียดกว่า 600 ล้าง รองพื้นชั้นสุดท้าย | 40 นาที + รอแห้ง |
| วันที่ 3 | สีพื้น 3 ชั้น เว้นชั้นละราว 20–30 นาที | ราว 1.5 ชั่วโมง |
| วันที่ 4 | เคลือบใส 2 ชั้น | 30 นาที + รอแห้ง |
| วันที่ 11 | ครบ 7 วันหลังเคลือบ จับใช้งานได้ปกติ | — |
ลงมือจริงไม่ถึง 5 ชั่วโมง ที่เหลือคือการรอ ข้ามการรอเมื่อไร สีย่น ติดนิ้ว หรือมีรอยนิ้วฝังไปตลอด
PLA กับความร้อน
Prusament ระบุว่า PLA ทนอุณหภูมิได้ราว 55 °C และเริ่มเสียความแข็งแรงเกิน 60 °C ดังนั้น
- ห้ามอบสีให้แห้งในเตาอบ หรือใช้ไดร์/ปืนลมร้อนเป่าใกล้ ๆ
- ไม่ตากแดดตรงหรือทิ้งไว้ในรถ ชิ้นบางอย่างฐานหรือปีกจะบิด
- ถ้าสียังเหนียวมือหลังครบเวลาบนฉลาก ให้เวลาเพิ่ม แทนการเร่งด้วยความร้อน
PETG และ ASA ทนร้อนกว่า แต่หลักเดียวกัน คือปล่อยแห้งตามฉลากสีในร่ม
ความปลอดภัย
- ฝุ่นจากการขัด ใส่หน้ากากกันฝุ่น ขัดน้ำช่วยลดฝุ่นได้มาก
- สเปรย์ รองพื้น เคลือบใส ใช้หน้ากากกรองที่ได้มาตรฐาน (คู่มือ Formlabs แนะนำแบบผ่านการรับรอง NIOSH) และทำในที่อากาศถ่ายเทดี หรือกลางแจ้ง
- ถุงมือไนไตรล์ กันสีติดมือ และกันรอยนิ้วติดชิ้นงาน
- สเปรย์กระป๋องหลายชนิดไวไฟ อ่านคำเตือนข้างกระป๋อง ห่างจากเปลวไฟและเครื่องทำความร้อน
ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย
- ขัด PLA แห้งด้วยเครื่องขัด ผิวเยิ้มเป็นก้อน ต้องตัดออกแล้วเริ่มใหม่
- ข้ามรองพื้น สีเกาะไม่ดี และรอยชั้นที่คิดว่าหายแล้วกลับโผล่ใต้สีเงา
- พ่นหนาให้ทึบในชั้นเดียว สีไหลย้อย เป็นคราบตามขอบ
- เช็ด tack cloth ตอนชิ้นงานยังเปียก ฝุ่นไม่ออก ผ้าเสีย
- รีบจับก่อนสีแข็ง รอยนิ้วฝังในชั้นเคลือบ
- เร่งแห้งด้วยความร้อน ชิ้น PLA บิดทั้งที่ทาสีสวยแล้ว
บทถัดไป: พิมพ์หลายสี มีทางไหนบ้าง
แหล่งข้อมูล
คำถามที่พบบ่อย
ไม่ขัดเลย พ่นรองพื้นหนา ๆ แทนได้ไหม
ได้บางส่วน รองพื้นหนาช่วยกลบรอยชั้นได้ แต่จะกลบรายละเอียดเล็ก ๆ ไปด้วย ชิ้นที่มีลวดลายหรือตัวหนังสือให้ขัดก่อนแล้วพ่นบาง ๆ ดีกว่า
ใช้สีกับรองพื้นต่างยี่ห้อกันได้ไหม
ลองได้ แต่เสี่ยงสีไม่เข้ากันจนย่นหรือลอก คำแนะนำทั่วไปคือใช้รองพื้นและสีที่ระบุว่าใช้กับพลาสติก จากระบบเดียวกัน ถ้าจะผสมให้ลองพ่นบนชิ้นทิ้งก่อน
ทาสีแล้วตากแดดให้แห้งเร็วได้ไหม
ไม่ควรกับ PLA แดดตรงและรถที่จอดกลางแดดร้อนเกิน 55 °C ได้ ชิ้นบาง ๆ จะบิด ปล่อยแห้งในร่มที่อากาศถ่ายเท ตามเวลาบนฉลากสี
วงจรและโค้ดในบทความทดสอบกับบอร์ดตัวอย่าง บอร์ดต่างรุ่นอาจใช้ขาต่างกัน ตรวจ pinout ของบอร์ดที่ใช้ก่อนต่อไฟเสมอ